Tula

DUGO ANG INILULUHA NG MGA BULAKLAK

 

namumulaklak na ang cadena de amor

sa lapidang lata ni ka pedrong magsasaka

na pumanaw na ang plema’y

kasing pula ng gumamela

sa bawat pagdahak kung umaga

kulubot ang mukha’t maalipunga ang paa.

ilang gabi rin siyang pinaglamayan

ng mga alitaptap sa punong akasya

tinangisan ng uugud-ugod na kalabaw

sa ugat ng punong mangga

inalayan siya ng kapeng barako, ng galyetas at biskotso

beninditahan ng sampagita’t ilang-ilang

at ng mga luha ng kandila ng kaalipinan.

kupasing pantalong maong

polong pinaglaruan ng panahon

at mga alaala ng abuhing kahapon

ang kasama niyang ibinaon

sa piling ng itim na daigdig ng palotsinang kabaong.

nakaluhod ngayon ang araro

sa silong ng bahay-kubo

nagdarasal sa pilapil ang talahib at amorseko

sa tarundon at tumana

ay nalugmok ang pag-asa

sa pagyao ni ka pedrong magsasaka

agunyas sa karimlan ang awit ng mga maya

hininga ng dapithapo’y

kasing sangsang ng pulbura

mga buhay na kalansay sa bukiri’y naglipana

mga nota ng araro hinihimig ay plegarya.

dugo ang iniluluha ng mga bulaklak

sa bawat paghibik ng buong magdamag

sa mga bukiring adhika’y naglatak

kalian itititik ng talim ng tabak

sa dibdib ng lupa ang laying mailap?

kalian aanihin ng lingkaw at karit

ang laksang pangarap

upang di dugo

ang siyang iluha ng mga bulaklak?

matagal nang naglalaba’t naglalampaso

ang anak na dalaga ni ka pedro

sa mansiyon ng propiyetaryo!

SUNDAY INQUIRER, Mayo 14, 1989

Tula

PANDESAL KAY MAGDALENA

nakita ko isang makulimlim na umaga

ang anak kong si Magdalena

nakaupo sa ugat ng punong mangga

tangan-tangan ang matigas na pandesal

na walang palaman ni asukal

bawat kagat ay kanyang ninanamnam

habang nakatanghod sa kanyang paanan

ang ilang pulang langgam.

 

 

at kami’y nagkatinginan

siya’y napangiti

ako’y napaluha

at napatadyak

sa matigas na lupa.

TRENDS, PUP, 1989

Editoryal

Tsubibo Ng Panlilinlang

PARANG HINIMAS saka binatukan ni Embahador Alistair MacDonald ng EU (European Union) ang administrasyon ni Presidente Gloria Macapagal-Arroyo sa Kapihan sa Sulo Hotel kamakailan nang purihin niya muna ang ipinagyayabang ni La Gloria na 7.3% pagsulong diumano noong 2007 ng kabuuang produkto ng bansa o GDP (gross domestic product) at, pagkatapos, tinuligsa naman niya ang paglaganap ng karalitaan dito batay sa ipinalabas na datos ng NSCB (National Statistical Coordinating Board).

Kahindik-hindik – kung totoo – na sumulong ng 7.3% ang pambansang ekonomiya noong nagdaang taon. Ayon nga kay MacDonald, “kinikilala namin na pinakamahusay itong makroekonomikong nagawa sa loob ng 50 taon.” Gayunpaman, sa kabilang banda, waring gusto naman niyang isumbat sa pambansang liderato kung bakit maraming mamamayan ang nagdaralita at nabubuhay sa wala pang $1 sa bawat araw. Sa datos ng NSCB, tumaas pa ito mulang 30% at naging 33%. Binigyang-diin pa nga niya na lalong lumalaki ang agwat na naghihiwalay sa mayaman at sa maralita.

Sa punto tuloy ni MacDonald, “kailangang pagsikapan ng gobyernong maisakatuparan ang mga layunin ng Millenium Development na ating pinagtibay para tiyak na mapagkalooban ng nararapat na serbisyo sa kalusugan at edukasyon at maging kabahagi sa pag-unlad ng ekonomiya ang pinakamahihirap na mga komunidad.” Kailangan din, sabi niya, na lutasin ng pamahalaan ang mga pagdukot at pagpatay na pampulitika sa bansa na tumindi mula nang maluklok sa kapangyarihan noong 2001 si La Gloria.

Umuunlad nga ba ang pambansang ekonomiya sa ilalim ng liderato ni La Gloria? Kung totoo ito, bakit lumalaganap pa ang karalitaan? Bakit tuluy-tuloy ang pandarayuhan – magpaalipin man – ng milyun-milyong manggagawang Pilipino kung gumaganda nga ang buhay sa Pilipinas? Bakit mga isang milyong Muslim sa Mindanaw ang umaasa sa donasyong pagkain ng ibang mga bansa (World Food Programme) upang makatawid-gutom sa araw-araw? Bakit, hanggang ngayon, milyun-milyong Pilipino ang walang bahay at lupa, walang trabaho, at hindi mapagkalooban ng kinakailangang edukasyon ang mga anak? Bakit, sa kabuuan, para sa masang sambayanan, miserable ang buhay sa sariling bayan, lalo ngayong patuloy ang pagtaas ng presyo ng langis at pangunahing mga bilihin unang-una na ang bigas?

Ayon nga kay Felipe Medalla, dating direktor heneral ng NEDA (National Economic Development Authority) at propesor ngayon ng ekonomiya sa Unibersidad ng Pilipinas, “waring isang kathang-isip na estadistika” ang sinasabing 7.3% pagsulong ng GDP. Kung susuriin, binigyang-diin niya, mga 5.5% lamang ito. Sa punto nga ng Global Source na nakabase sa New York, taliwas sa takbo ng kasaysayan ang ipinagyayabang ng rehimen na 7.3% pag-unlad ng ekonomiya at, sa opinyon nito, 5.6% lamang ang mararating na GDP ng bansa sa 2008. Sa maikling salita, sa tingin ng Global Source, hindi tunay na larawan ng pambansang ekonomiya ang ipinipinta sa sambayanan ng naghaharing rehimen.

Salungat din sa reyalidad ang 7.3% GDP, ayon naman kay Cielito Habito, dati ring direktor heneral ng NEDA. “Maraming mga dahilan upang pagdudahan ang mga datos na ibinibigay ngayon sa atin,” sabi niya. Kung totoong umuunlad ang ekonomiya, tanong niya, bakit 150,000 trabaho lamang ang nalikha ng gobyerno noong 2007? Sa nakaraang mga taon, binigyang-diin niya, pinakamababa ang naturang bilang na, di nga kasi, dapat na tumaas pa kung talagang mabilis ang pagsulong ng pambansang ekonomiya.

Saan, kung gayon, napulot ni La Gloria ang ipinagyayabang na datos – hanggang Hong Kong sa tatlong araw na 11^th AIC (Asian Investment Conference, Marso 31-Abril 2 ngayon) – na nakamit ng bansa ang 7.3% GDP noong nagdaang taon? O mahilig siyang magpunta sa Enchanted Kingdom sa Laguna at nakahiligan niyang sumakay sa tsubibo (ferris wheel) ng panlilinlang upang makapangunyapit lamang sa kapangyarihan?

Hindi na tuloy katakataka na sa Grand Hyatt Hotel sa Hong Kong, sinalubong agad siya ng nagpoprotestang migranteng mga manggagawa na pawang nakaputing maskara at may nandudumilat na mga titik na: “sinungaling,” “mandaraya,” at “mamamatay-tao;” may mga plakard pa ang iba na malinaw na nakasulat ang “Bigas, hindi pagwawaldas!” at “Patalsikin si Gloria.”

O talagang nasasarapan si La Gloria sa pagsakay sa tsubibo ng panlilinlang habang dayukdok naman at nagdaralita, sa kabilang banda, ang binibilog ang ulo o inuutong masang sambayanan?

Tula

SA DAGAT NG APOY NG MGA BENDITA  

sa  dagat ng apoy ng mga bendita

tayo’y magmimisa…

habang iniluluwa ang may lasong ostiya

sa mga simbahan at mga kapilya

ating itataas ang kalis na bungo

at bubusan ng sariwang dugo

ang santong rebulto at mukha ni kristo. 

sa dagat ng apoy ng mga bendita

tayo’y magmimisa…

pulpito natin ang puso ng masa

bayaang magsermon tabak at pulbura

papagkumpisalin lahat ng may sala

piliting lumuhod ang pari at mongha

pahaliking lahat sa paa ng indio

himurin ang sugat ng mga anino.

sa dagat ng apoy ng mga bendita

titipunin natin ang namuong luha ng mga kandila…

bawat estampita’t mga kandelabra

sa altar ng dusa

butil ng rosaryo sa mga sakristiya

mailbag na kalmen sa dibdib ng masa

at bibliya ng pera

ang ipambabala sa nalikhang kanyon

ng pakikibaka. 

sa dagat ng apoy ng mga bendita

bayaang ang bungo’y mabiyak

habang nagmimisa…

isabog ang dugo at utak sa mga kalsada

sa bukid at lungsod

sa burol at bundok

sa lupang binaog

ng salot na krus ng ubaning santo

at ng mga ganid sa mga kumbento. 

sa dagat ng apoy ng mga bendita

tayo’y magmimisa…

bendisyon ng tabak at koro ng bala

himno ng pulbura’t mga dinamita

wawasaking lahat mga bartolina

ng layang kinulong ng puting demonyo

at magbabanyuhay lahing Pilipino. 

sa dagat ng apoy ng mga bendita

dadasalin natin marahas na nota ng pakikibaka…

di na tayo luluhod na muli

habang nagmimisa

upang maglagablab ang mga bulaklak

upang ang amiha’y humalakhak

upang ang talahib ay umindak

at sa basbas ng ngitngit ng lintik

iwawagayway natin ang nagdurugong bandila

sa bawat dampa ng mga inalila

bawat luha’y magiging punglo ng paglaya! 

           Sunday Inquirer, Enero 25, 1995